"Maas en Mensen"
Beheersvisie en zoneringsplan voor de Maasplassen Limburg

Opdrachtgevers:
Stichting Limburgs Landschap
Vereniging Natuurmonumenten
Staatsbosbeheer

De Maasplassen zijn een begrip, niet alleen in Limburg, maar ook bij vele watersporters en natuurliefhebbers in Nederland, België en Duitsland.

Toch is het een nog jong gebied met een bewogen verleden. De afgelopen decennia is het een gebied geweest waar weliswaar allerlei recreatieve ontwikkelingen op gang kwamen, maar waarvan eveneens grote delen min of meer vogelvrij waren: niet meer in eigendom bij boeren, niet interessant voor projectontwikkeling. Gevolg was dat er zich bijzondere natuur kon ontwikkelen, maar ook dat er een wildgroei ontstond van oneigenlijk gebruik, uiteenlopend van dumping van afval tot ronduit criminele activiteiten.

Bestuurlijk werd het gebied aangewezen als onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur van Nederland en grote delen ervan als Provinciale Ecologische Structuur (PES). Het is dan ook niet verwonderlijk dat toen de economisch minst interessante delen en masse te koop kwamen, naar de natuurbeschermingsorganisaties werd gewezen als gegadigden. Uiteindelijk hebben deze een aanzienlijk deel van het gebied gekocht, wetende dat het niet alleen fraaie natuur en voortreffelijke recreatiemogelijkheden biedt, maar ook tal van problemen kent.

Gezamenlijk proberen ze nu een ontwikkelingsbeleid te voeren. Daarin staan twee uitgangspunten centraal:



In deze visie is dit uitgewerkt, vanuit een analyse van kansen en knelpunten voor zowel de recreatieve als de ecologische functies.

Dit levert verrassende mogelijkheden voor win-win-situaties. Vooral de oevers, de contactzones van water en land, spelen hierin een grote rol. Nu zijn dit letterlijk en figuurlijk vaak harde grenzen tussen land en water, waar niets te beleven is voor natuur of recreant, terwijl dit bij uitstek de plaatsen zijn waar mensen graag vertoeven en natuurwaarden ontwikkeld kunnen worden.



Flauw glooiende oevers en ondiepe oeverzones met coulissen van ooibos kunnen echter prachtige nieuwe mogelijkheden bieden: van intieme "palmen"-strandjes, tot Biesbosch-achtige kreken en moerassen. Op andere plaatsen kan juist de weidsheid van het water en de rivier tot uiting komen, kunnen waterfronten langs dorpen worden versterkt en kunnen initiatieven voor interessante projecten worden aangegrepen.

Zo is er een idee voor een varende modeltuin die als ontvangstlocatie voor bezoekers zou kunnen functioneren. Zo kan het gericht bieden van vogelobservatiemogelijkheden ook in de winter bezoek aan strategische horeca-gelegenheden stimuleren. Zo kunnen recreatieve arrangementen en congresproducten waarin ook natuur en landschap een rol spelen, een koopkrachtig publiek aantrekken. De natuurbeheersorganisaties willen hiermee de recreatiesector uitdagen om (gezamenlijk) nieuwe mogelijkheden te ontwikkelen.

Het gebied kan plaats gaan bieden aan bevers en in Nederland vrijwel uitgestorven vogels als de kwak. In de winter is het een eldorado voor wintergasten (zowel vogels als vogelaars), in voorjaar en zomer bloeit een vrijwel ongeëvenaarde keur aan stroomdalflora in een afwisselend landschap, met min of meer wilde natuur, maar ook nog met oude cultuurlandschappen, boerderijen en dorpen, kronkelende beken, steilranden en dassenburchten.

Enige regulering van het gebruik zal onontkoombaar zijn in dit druk gebruikte gebied. In de eerste plaats om vormen van recreatie die elkaar negatief beïnvloeden uit elkaar te houden. Snelle motorboten en zwemmende kinderen gaan nu eenmaal moeilijk samen. Maar ook om onevenredige verstoring van natuurwaarden te voorkomen. Zo kan een enkel bootje op een winterse vogelrustplas duizenden vogels onnodig verjagen.

Ook daarbij wordt echter nadrukkelijk een genuanceerde visie gehanteerd. Vrijwel iedere vorm van recreatie kan te allen tijde ergens worden beoefend, praktisch alle natuur is toegankelijk, maar naar tijd, plaats en vorm kan de noodzaak bestaan daar zoneringen of beperkingen in aan te brengen.

Daar bovenop willen de natuurbeheersorganisaties zich actief inzetten om het gebied zo te ontwikkelen dat het meer beleving en betekenis krijgt: een "spannend" gebied, met meer dan alleen aangelegde recreatieparken en voorgebakken vertier. Het gebied is er groot genoeg voor.

Met deze visie in het achterhoofd kan geleidelijk een gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig gebied ontstaan, waar het roofbouwlandschap uit het nabije verleden plaats maakt voor een nieuw landschap met hoogwaardige natuur én hoogwaardige ontspanning voor brede groepen in de samenleving, het hele jaar door. Maas voor natuur én Maas voor mensen.






Klik voor het volledige document in pdf-format (Acrobat Reader) Beheersvisie Maasplassen (ca. 12 MB)
(Het document heeft vrij sterk gecomprimeerde plaatjes en kaarten, waardoor deze uiteraard geen drukwerkkwaliteit meer hebben.)


Zo nodig is het programma Acrobat Reader hier te downloaden:
Acrobat Reader.